CF en behandeling

pillen_100x750.jpg


Het is belangrijk dat CF vroeg wordt ontdekt, zodat de behandeling meteen kan beginnen en problemen zoveel mogelijk kunnen worden voorkomen. De behandeling is gericht op het verbeteren van het basisprobleem van CF in de cellen en het bestrijden van de klachten. Genezing is helaas (nog) niet mogelijk. De NCFS houdt je op de hoogte van de nieuwe ontwikkelingen op het gebied van medicijnen.


1. Geneesmiddelen gericht op basisprobleem  

Er komen steeds meer geneesmiddelen beschikbaar die zich richten op het basisprobleem van CF, in plaats van alleen symptoombestrijding. Ze verbeteren namelijk CFTR. Als je CF hebt, werkt CFTR minder goed of zelfs helemaal niet. De zout- en waterhuishouding is dan verstoord, waardoor taai slijm ontstaat.

De medicijnen die CFTR verbeteren noemen we CFTR-modulatoren. Er zijn verschillende medicijnen beschikbaar en/of in ontwikkeling, we behandelen ze hier per
mutatieklasse. In dit overzicht van de CFF is te zien welke geneesmiddelen er nu in ontwikkeling zijn en in welke fase elk medicijn zich begeeft.  

Klasse 1 CFTR-mutaties

Voordat er uit het DNA het eiwit CFTR wordt gemaakt, bevindt het zich in een tussenvorm die mRNA heet. Voor klasse 1 mutaties worden medicijnen ontwikkeld die het mRNA van CFTR corrigeren, zodat er een goed chloorkanaal kan worden gemaakt.

Er is nog geen medicijn beschikbaar voor mensen met CF. Een aantal bedrijven, zoals Eloxx Pharmaceuticals en ReCode Therapeutics, is bezig met laboratoriumonderzoek of eerste onderzoek bij patiënten (bijvoorbeeld ProQR). 

Klasse 2 CFTR-mutaties

CFTR is niet goed naar de 3D-structuur opgevouwen die het moet hebben om als chloorkanaal te kunnen werken. Correctors zorgen ervoor dat CFTR-met-een-foutje beter wordt opgevouwen.  

  • Voor mensen met een dubbele F508del-mutatie vanaf 6 jaar is er Orkambi (van Vertex) verkrijgbaar. Orkambi is een combinatie van lumacaftor (een corrector) en ivacaftor (een potentiator, zie klasse 3 hieronder).
  • Symdeko (van Vertex) is het vervolg op Orkambi, en bestaat uit tezacaftor (een andere corrector) en ivacaftor. Symdeko is nu alleen nog beschikbaar in de Verenigde Staten. Het advies van de EMA (European Medicines Agency) voor het wel of niet goedkeuren van Symdeko in de Europese Unie wordt rond de zomer van 2018 verwacht. Vervolgens zal de Europese Commissie een besluit nemen. 
  • Vertex is bezig met het ontwikkelen van nog betere correctoren, andere bedrijven zoals Galapagos en Flatley Discovery Labs doen dat ook.
  • Vertex en Galapagos zijn bezig met het maken van triplo combinaties van twee correctoren en één potentiator. Vertex is dit jaar gestart met de laatste klinische studies voordat de medicijnen op de markt kunnen komen. Galapagos is ook bezig met klinische studies. Deze triplo combinaties worden getest voor mensen met één F508del-mutatie, of met een mutatie die in preklinisch onderzoek leek te reageren op de geneesmiddelcombinatie.

Klasse 3 CFTR-mutaties

CFTR komt wel op de goede plek in de cel, maar gaat niet open om chloor door te laten. Potentiators zorgen ervoor dat CFTR wel opengaat.

  • Kalydeco (ivacaftor) is ontwikkeld door Vertex en alleen mensen die 2 jaar of ouder zijn en tenminste één van de volgende mutaties hebben, kunnen in aanmerking komen: G551D, S549N, G551S, S1255P, G1244E, G178R, S549R, S1251N of G1349D.
  • Andere bedrijven, zoals: Galagapos, Flatley Discovery Labs en Novartis, ontwikkelen ook potentiators.  
A_female_medical_or_scientific_researcher_300x200.jpg

Klasse 4 CFTR-mutaties

Bij deze mutaties gaat CFTR wel af en toe open om chloor te transporteren, maar niet vaak genoeg. Ook hier kan een potentiator helpen. 

  • Op dit moment is Kalydeco (ivacaftor) beschikbaar voor mensen met een R117H-mutatie die 2 jaar of ouder zijn. 




Klasse 5 CFTR-mutaties

Een andere fout in CFTR kan zijn dat er veel te weinig wordt gemaakt en/of dat CFTR niet lang op de wand van de cellen blijft zitten om zijn werk te doen.

Zogeheten plasma stabilizers (stabilisators) zouden CFTR kunnen stabiliseren in de celwand zodat het langer zijn werk als chloorkanaal kan doen. Momenteel zijn er helaas nog geen stabilisators in klinische ontwikkeling. 

Amplifiers

Amplifiers zorgen ervoor dat er meer CFTR beschikbaar is om op te vouwen tot chloorkanaal. Er is daardoor ook meer CFTR beschikbaar om gecorrigeerd te worden door correctors en potentiators. PTI-428 is zo’n amplifier en wordt ontwikkeld door Proteostasis Therapeutics. De klinische studies zijn inmiddels bezig. De farmaceut is ook bezig met het ontwikkelen van een triplo combinatie met een eigen potentiator, corrector en amplifier PTI-428. De resultaten zijn veelbelovend.

2. Het voorkomen en bestrijden van luchtweginfecties

Het is belangrijk luchtweginfecties te voorkomen en de longen schoon te houden. Mensen met CF krijgen hiervoor veel medicijnen en fysiotherapie om speciale ademhalingstechnieken aan te leren. Als er toch luchtweginfecties ontstaan, dan worden deze met antibiotica behandeld.

3. Energierijk eten

Mensen met CF maken meestal geen (of minder) enzymen aan in de alvleesklier. Hierdoor ontstaan stoornissen in de vetvertering, en halen ze minder energie uit hun voeding. Mensen met CF moeten daarom proberen meer calorieën binnen te krijgen. Dat kan oplopen tot anderhalf keer zoveel calorieën als een gezond mens nodig heeft.

4. Training en beweging

Dagelijkse lichamelijke training, zoals fitness, hardlopen, fietsen en krachttraining, verhoogt de algemene weerstand en houdt de conditie van organen en spieren op peil. Dat kan helpen om luchtweginfecties te voorkomen en het maakt het ophoesten van vastzittend slijm makkelijker. Afhankelijk van de beschadiging van de longen kan bij deze trainingen extra zuurstof nodig zijn.

CF-centra

In Nederland zijn 7 gespecialiseerde CF-centra waar de CF-behandeling plaatsvindt.

Richtlijnen CF

Richtlijnen zijn landelijk geldende, vakinhoudelijke aanbevelingen voor optimale zorg de voor een patiënt. Deze richtlijnen geven de zorgaanbieder een leidraad voor het handelen in de dagelijkse praktijk. Richtlijnen geven een eenduidige omschrijving van goed medisch handelen en bevorderen de kwaliteit van zorg.

Richtlijn CF (PDF)

Richtlijn CF patiëntenversie (PDF)